Ang Lumang Tipan
Ang Lumang Tipan ay maaaring ilarawan bilang isang panitikang
nagpapahayag ng buhay at karanasan ng mga Israelita. Sinasalamin nito
ang iba't-ibang kasaysayan at karanasang pang-ekonomiya, pulitika,
relihiyon, heyograpiya, at kultura ng mga Israelita, gayundin ng
maraming lahi na nagkaroon ng bahagi sa buhay ng Israel bilang isang
bansa na may natatanging kaugnayan kay Yahweh.
Ang Lumang Tipan ay nagtataglay ng iba't-ibang anyong pampanitikan
tulad ng tulaan (poetry) at tuluyan (prose), katutubong kuwento at
kasaysayan, sagradong mga imno at makukulay na awitin ng pag-ibig,
tuntuning panrelihiyon at mga tuntuning pang-pamayanan, salawikain ng
mga matatalinong tao at pahayag ng mga propeta, mga epiko, mga panaghoy,
mga talinhaga, at mga alegoriya.
Subalit higit pa sa paglalarawang ito, ang Lumang Tipan ay itinuturing
bilang Banal na Kasulatan ng mga Cristiano at ng mga Judio, kasulatang
may malalim na kahulugan at kahalagahan sa pananampalataya. Ang Lumang
Tipan ay nagpapabatid ng katuruang nakasentro sa paniniwala sa Diyos na
nagpaparusa at nagliligtas, na nagbibigay ng katarungan at nagpapakita
ng kahabagan, at sa paniniwalang may isang lahi na hinirang ng Diyos
upang gampanan ang isang napakahalagang tungkulin sa planong pagliligtas
ng Diyos para sa buong sanlibutan; isang lahi na kung saan si
Jesu-Cristo ay nagmula.
Ang pinakamalaking bahagi ng Lumang Tipan ay naisulat sa wikang
Hebreo, ang wika ng mga Israelita. Samantala, ang mga bahaging naisulat
sa wikang Aramaico ay ang mga sumusunod: Ezra 4:8
- 6:18, 7:12-26,
Daniel 2:4b - 7:28, at Jeremias 10:11.
Ang pinakaunang salin ng Lumang Tipan ay sa wikang Griego, at tinatawag
na Septuaginta (karaniwang sinisimbolo ng LXX). Ang salin na ito'y
naglalaman ng mga aklat na hindi matatagpuan sa Bibliang Hebreo, subalit
maituturing na napakahalaga sa pag-unawa sa mga kasaysayang naganap sa
buhay ng bansang Israel sa huling bahagi ng Lumang Tipan.
Para sa mga Judio, ang Bibliang Hebreo ay naglalaman ng tatlumpu't
siyam na aklat, at nahahati sa tatlong bahagi: Kautusan (Torah), mga
Propeta (Nebiim), at mga Sulat (Kethubim). Samantala,
pinaniniwalaan naman na ang Lumang Tipan na ginamit ng mga unang
Cristiano ay ang Septuaginta. Ito'y may ilang karagdagang aklat kung
ihahambing sa tekstong Hebreo. "Deuterocanon" ang tawag sa mga aklat na
ito.